ERGUN

1. GİRİŞ : 

Günlük hayat ilişkileri içerisinde çok fazla rastladığımız olgu olan borç para verme olgusu olgusu Borçlar Kanununda ‘ Tüketim Ödüncü’ başlığı altında düzenlenmiştir. Borç para verme Borçlar Kanunun 386. Maddesinde tanımlanmıştır. 

Türk Borçlar Kanunu (TBK) Kanun No: 6098

MADDE 386 - Tüketim ödüncü sözleşmesi, ödünç verenin, bir miktar parayı ya da tüketilebilen bir şeyi ödünç alana devretmeyi, ödünç alanın da aynı nitelik ve miktarda şeyi geri vermeyi üstlendiği sözleşmedir.

2. TARAFLAR ARASINDA YAZILI BORÇ SÖZLEŞMESİ VARSA VE GERİ ÖDEME TARİHİ BELİRTİLMİŞSE: 

Borç olarak verilen paranın tahsilinde izlenecek hukuki yol borç paranın ne şekilde karşı tarafa verildiğine göre değişmektedir. Taraflar arasında yazılı bir borç sözleşmesi varsa bu sözleşmede borç olarak verilen paranın geri ödeneceği tarih kararlaştırılmışsa sözleşmeye göre borcun geri ödenmesi gereken tarihte alacak muaccel hale gelecek yani hukuken talep edilebilir hale gelecektir. Bu durumda borç veren sözleşmede düzenlenen geri ödeme tarihinin gelmesinden sonra dilerse borçlu aleyhine ilamsız icra takibi başlatabilir ya da doğrudan alacak davası açabilir. Tabi burada borç ilişkisinin tarafları da önem taşımaktadır. Eğer borç ilişkisinin tarafları tacir ise açılacak olan dava ticari bir dava olacağı için yasal zorunluluk gereği dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk yoluna başvurulması şartı bulunmaktadır.  

3. TARAFLAR ARASINDA YAZILI BİR BORÇ SÖZLEŞMESİ YOKSA İZLENECEK YOL

Olağan hayat akışında para borcu ilişkisi tamamen güvene dayalı olarak sözlü şekilde kurulmaktadır. Çoğunlukla borç veren karşı tarafın banka hesabına parayı göndermekte ya da elden borç vermektedir. Borç olarak verilen paranın tahsil edilebilmesi için ilk ve en önemli şart borç verildiğini ispat edebilmektir. Borç veren , borç verdiğini ispat edemiyorsa hukuken karşı taraf borç aldığını kabul etmedikçe açılacak davalar olumsuz sonuçlanacaktır. Eğer borç veren borç alan kişiye borcu banka havalesi ile göndermiş ve açıklamasına da borç olarak verildiğine ilişkin bir ibare yazmışsa banka havale dekontu borç olarak karşı tarafa para verildiğini ispat için yeterlidir. 

( T.C. YARGITAY 13.Hukuk Dairesi Esas: 2019/342 Karar: 2020/2100 Karar Tarihi: 13.02.2020 ‘  ………Davalılar vekili, borcun doğum sebebinin açıklanması veya ispat edilecek bir delil sunulmuş olmasının gerekliliğinden bahsederek, davanın reddini dilemiştir. Davanın reddine dair ilk derece mahkemesince verilen karara yönelik davacının istinaf başvurusu ... Bölge Adliye Mahkemesi 19.Hukuk Dairesince "davacı, davalıların murisine borç olarak gönderdiği paranın iade edilmediğini ileri sürerek talepte bulunmuştur. Davacı ödünç olarak verdiği miktarı banka havalesi yolu ile göndermiştir. Bu durumda dava konusu paranın ödünç olarak gönderildiği hususunda ispat yükü davacıdadır. İlk derece mahkemesince icra takibine ve davaya konu edilen dayanak banka dekontu incelenerek banka dekontlarındaki transfer sebebinin anlaşılamadığı ve yazılı belge sunulmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Oysa ki, dosyaya sunulan banka dekontunda işlem açıklamasında borç olduğu yazılı olduğu gibi aynı belgenin okunaklı sureti istinaf aşamasında da dosyaya sunulmuş yine bankanın cevabi yazısında gönderilen ekstrelerde de ... hesabından ... hesabına borç ibaresi yazılmak suretiyle havale yapıldığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla ilk derece mahkemesinin dekonttaki borç ifadesini ödünç verme olgusunu ispatlamadığından bahisle davanın reddine yönelik vermiş olduğu karar yerinde değildir. Açılan dava itirazın iptali davası olup icra dosyasındaki değer 56.000,00 TL olarak gösterilmiş ve dayanak banka dekontları 15/10/2015 tarihli dekontun 54.000,00, TL'lik banka dekontun açıklama kısmında borç ibaresinin bulunduğu görülmüş, 21/09/2015 tarihli dekontun açıklama kısmında ise herhangi bir ibarenin bulunmadığı anlaşıldığından ise 2.000,00 TL'lik talep yönünden davacının iddiasını ispatlayamadığının kabulü gerekir." denilerek kısmen kabul edilip, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, davalıların, Bozüyük İcra Müdürlüğünün 2016/231 Esas sayılı icra dosyasına yapmış oldukları itirazın 54.000,00 TL asıl alacak yönünden iptaline, bu miktar üzerinden takibin devamına, fazlaya yönelik istemin reddine karar verilmiş; hüküm, davalılar vekilince temyiz edilmiştir.Dosya kapsamının birlikte değerlendirilmesiyle yapılan inceleme sonucunda, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına ve özellikle somut olayın özelliğine göre, Bölge Adliye Mahkemesi kararında bir isabetsizlik bulunmadığından davalılar vekilinin bu karara yönelik temyiz itirazlarının reddiyle kararın onanması gerekir. SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle, davalılar vekilinin temyiz isteminin reddi ile Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın HMK'nın 370/1. madddesi uyarınca ONANMASINA, dosyanın ilk derece mahkemesine, kararın bir örneğinin ... Bölge Adliye Mahkemesi 19.Hukuk Dairesi'ne GÖNDERİLMESİNE, aşağıda dökümü yazılı 2.802,44 TL. kalan harcın temyiz edenden alınmasına, 13/02/2020 gününde oybirliğiyle karar verildi. ) 

4. BORÇ OLARAK VERİLEN PARANIN GERİ ÖDENMESİ GEREKLİ TARİH 

Borç olarak verilen para ile ilgili geri ödeneceği tarih konusunda taraflar arasında bir anlaşma yoksa ya da geri ödeme tarihi konusunda anlaşılan tarih yasal ispat vasıtaları ile ispat edilemiyorsa özellikle dikkat edilmesi gerekli bir husus bulunmaktadır. Buna göre borcun iadesi için taraflarca bir tarih belirlenmemiş ya da tarih belirlense de bu geri ödeme tarihi ispat edilemiyorsa icra takibi ya da dava açmadan evvel borçluya ihtarname çekilip 6 hafta ödeme süresi verilmesi gerekmektedir. Bu 6 haftalık süre Borçlar Kanunun 392. maddesinde düzenlenmiştir.

Türk Borçlar Kanunu (TBK) No: 6098

MADDE 392 - Ödüncün geri verilmesi konusunda belirli bir gün ya da bildirim süresi veya borcun geri istendiği anda muaccel olacağı kararlaştırılmamışsa ödünç alan, ilk istemden başlayarak altı hafta geçmedikçe ödüncü geri vermekle yükümlü değildir.

Eğer borçluya geri ödeme için 6 haftalık yasal süre verilmeden doğrudan hukuki yollara başvurulacak olursa açılacak olan davalar bu nedenle reddedilecektir. Ödeme günü belirlenmemiş olan borçların iadesinde 6 haftalık süre kanun gereği emredici hüküm olduğu için Mahkemelerce resen dikkate alınmaktadır. 

(T.C. YARGITAY 13.Hukuk Dairesi Esas: 2015/13496 Karar: 2016/18868 Karar Tarihi: 20.10.2016’ ……Dava, ödünç olarak verilen paranın ödenmemesi nedeniyle başlatılan icra takibine yapılan icra harç ve masrafları, vekalet ücreti ve faizi açısından itirazın iptaline ilişkindir.  6098 sayılı Türk Borçlar Kanunun 387. maddesine göre “Ticari olmayan tüketim ödüncü sözleşmesinde, taraflarca kararlaştırılmış olmadıkça faiz istenemez.” ve yine 392. maddesine göre “Ödüncün geri verilmesi konusunda belirli bir gün ya da bildirim süresi veya borcun geri istendiği anda muaccel olacağı kararlaştırılmamışsa ödünç alan, ilk istemden başlayarak altı hafta geçmedikçe ödüncü geri vermekle yükümlü değildir.” Dava konusu olaya bakıldığında; davacı, takip tarihinden önce davalıya borcun ödenmesi konusunda ihtarda ya da bildirimde bulunmamıştır. Davalı ödeme emrinin tebliği ile haberdar olduğundan bu tarihten itibaren 6 hafta sonunda borç muaccel hale gelecektir. Bu durumda takip tarihi itibariyle muaccel hale gelmiş bir borçtan söz edilmez. Zamanından önce açılan takip nedeniyle davacı vekalet ücreti, icra harç ve masaraları ile faiz isteminde bulunamaz. Hal böyle olunca, mahkemece, davacının tüm talepleri yönünden davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde kısmen kabule yönelik hüküm tesisi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.)

(T.C. YARGITAY 3.Hukuk Dairesi Esas: 2024/248 Karar: 2024/1217 Karar Tarihi: 25.03.2024’ …………. 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 312 nci maddesi, takip ve dava tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun ise 392 nci maddesi gereğince; ödüncün geri verilmesi konusunda belirli bir ödeme günü, ihbar süresi belirlenmemiş veya istenildiği zaman muaccel olacağı kararlaştırılmamış ise ödünce konu paranın ilk istemden başlayarak altı hafta içinde geri verilmesi gerekir. Yani, madde metninde yazılı hususlar söz konusu değilse ödünç alan, ilk istemden başlayarak altı hafta geçmedikçe ödüncü geri vermekle yükümlü değildir. Yine madde gerekçesinde bu husus; \"...818 sayılı Borçlar Kanunu'nun 312 nci maddesinde kullanılan “altı hafta içinde geri verilmek lâzımdır.” şeklindeki ibare, geri verme borcunun ödünç verenin ilk isteminden başlayarak altı hafta sonra muaccel olacağı göz önünde tutularak, Tasarıda “altı hafta geçmedikçe, ödüncü geri vermekle yükümlü değildir.” şeklinde düzeltilmiştir...\" şeklinde açıklanmıştır. Ayrıca Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 26.02.1975 tarihli ve 1973/409 E., 1975/242 K. sayılı ilamında da; \"...Borçlar Kanunu'nun 312 nci maddesi ilk talepten itibaren 6 hafta içerisinde borcun geri verilmesi gerekeceğini kabul ettiğinden zamanaşımının başlangıç tarihinin borcun verildiği tarihe, 6 hafta eklenerek tespiti gerekir...\" şeklinde açıklanmıştır. Bu durumda ödüncün geri verilmesi konusunda belirli bir ödeme günü, ihbar süresi belirlenmemiş veya istenildiği zaman muaccel olacağı kararlaştırılmamış ise ilk istemden başlayarak 6 hafta sonra alacak muaccel olmaktadır. Dava dosyasının incelenmesinde; davacının davalının hesabına 02.05.2019 tarihli \"burak bitkoin için verilen para\" açıklamasıyla 2.900,00 TL, 21.05.2019 tarihli \"burak bitkoin için verilen para\" açıklamasıyla 6.000,00 TL, 29.05.2019 tarihli \"burak\" açıklamasıyla 10.500,00 TL, 16.09.2019 tarihli \"burak borç\" açıklamasıyla 5.000,00 TL gönderdiği, davacının gönderdiği paraların iadesini ilk kez whatsapp yazışmalarında 29.08.2019 tarihinde istediği, daha sonra ödeme yapılmayınca Ankara 30. Noterliğinin 16.09.2019 tarihli 9145 yevmiye numaralı ihtarnamesi ile istediği, söz konusu ihtarnamenin davalıya 01.10.2019 tarihinde tebliğ edildiği, davacının tebliğden itibaren 3 günlük süre içinde ödeme yapılmadığından 07.10.2019 tarihinde davalı hakkında 24.400,00 TL asıl alacak üzerinden Ankara 17. İcra Müdürlüğünün 2019/13155 E. sayılı takip dosyası ile icra takibi başlattığı, takibe itiraz edilmesi üzerine itirazın iptali davası açıldığı, Mahkemece davaya konu paranın ilk istemden başlayarak altı hafta içinde geri verilmesinin gerekeceği, yasal süreye uyulmadan davanın açıldığı gerekçesiyle davanın reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.Emsal Yargıtay kararlarında belirtildiği üzere 6098 sayılı Kanun'un 392 nci maddesinde yer alan ''Ödünç alan, ilk istemden başlayarak altı hafta geçmedikçe ödüncü geri vermekle yükümlü değildir.'' ibaresinden, alacaklının ödünç verdiği şey için dava açması ya da takip başlatması için ilk istemden başlayarak altı hafta beklemesi gerektiği, alacağın bu süre sonunda muaccel olacağı, muaccel olmayan bir alacak için dava ve takip başlatılmasının mümkün olmadığı, muaccel olmayan bir alacak için açılan davada 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 114 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının (h) bendi kapsamında hukuki yararın bulunmadığı ve kanunda yer alan bu ibarenin dava şartına ilişkin olduğu ve Mahkemece verilen red kararının usul ve yasaya uygun olduğu anlaşılmaktadır. Açıklanan sebeplerle;Adalet Bakanlığının 6100 sayılı Kanun’un 363 üncü maddesinin birinci fıkrasına dayalı kanun yararına temyiz istemlerinin REDDİNE,)